رسوب گرفتن آبگرمکن دیواری به‌دلیل سختی آب و وجود املاح معدنی مثل کلسیم و منیزیم اتفاق می‌افتد که به‌مرور داخل مبدل حرارتی جمع می‌شوند. این جرم‌گرفتگی معمولاً با کاهش فشار آب گرم، دیر گرم شدن آب، نوسان دما یا خاموش شدن ناگهانی دستگاه خودش را نشان می‌دهد. برای جلوگیری از خرابی قطعات و بالا رفتن مصرف گاز، توصیه می‌شود بسته به میزان سختی آب منطقه، هر ۶ ماه تا یک سال یک‌بار دستگاه جرم‌گیری شود؛ در صورت شدید بودن رسوب یا نداشتن تجربه فنی، کمک گرفتن از سرویس‌کار مجاز یا نمایندگی بوتان انتخاب مطمئن‌تری است.

آبگرمکن دیواری چرا و چگونه رسوب می‌گیرد؟

رسوب‌گرفتن آبگرمکن دیواری یک فرآیند تدریجی اما کاملاً طبیعی است که بیشتر به کیفیت آب مصرفی برمی‌گردد. داخل آب شهری مقداری املاح معدنی محلول وجود دارد؛ وقتی آب گرم می‌شود، این املاح از حالت محلول خارج شده و به شکل رسوبات آهکی روی جداره‌های داخلی دستگاه می‌نشینند. با تکرار این چرخه در طول ماه‌ها، لایه‌ای از جرم تشکیل می‌شود که عملکرد انتقال حرارت را مختل می‌کند.

نقش سختی آب در ایجاد رسوب

اصلی‌ترین عامل ایجاد رسوب، سختی آب است. آب سخت دارای مقدار زیادی کلسیم و منیزیم است. این املاح در دمای بالا سریع‌تر ته‌نشین می‌شوند؛ دقیقاً همان شرایطی که داخل مبدل آبگرمکن وجود دارد. هرچه سختی آب بیشتر باشد:

• سرعت تشکیل رسوب بالاتر می‌رود
• فاصله بین سرویس‌ها کوتاه‌تر می‌شود
• راندمان گرم شدن آب کاهش پیدا می‌کند

به همین دلیل در مناطقی که آب دارای املاح بالاست، جرم‌گیری منظم اهمیت بیشتری دارد؛ چه برای آبگرمکن و چه برای سایر وسایل گرمایشی مثل پکیج‌ها. حتی هنگام خرید پکیج بوتان یا هر سیستم گرمایشی دیگر، توجه به سختی آب منطقه و استفاده از فیلتر یا رسوب‌گیر می‌تواند عمر دستگاه را به‌طور محسوسی افزایش دهد.

چرا مبدل حرارتی بیشترین جرم را می‌گیرد؟

مبدل حرارتی قلب آبگرمکن دیواری است؛ جایی که شعله مستقیماً لوله‌های عبور آب را گرم می‌کند. سه دلیل باعث می‌شود این قطعه بیشترین رسوب را بگیرد:

• دمای بالا: حرارت زیاد باعث می‌شود املاح سریع‌تر از آب جدا شوند و به دیواره لوله‌ها بچسبند.
• قطر کم لوله‌ها: مسیر عبور آب در مبدل باریک است؛ بنابراین حتی لایه نازکی از رسوب هم می‌تواند فشار آب گرم را کم کند.
• تماس مداوم با آب تازه: با هر بار باز شدن شیر آب گرم، املاح جدید وارد مبدل می‌شوند و لایه قبلی ضخیم‌تر می‌شود.
• مناطق با آب سخت: به‌طور کلی، مناطقی که منابع آب آن‌ها از سفره‌های زیرزمینی، چاه‌ها یا آب‌های دارای املاح معدنی بالا تأمین می‌شود، معمولاً آب سخت‌تری دارند.

در این شرایط:

• رسوب‌گیری در وسایل گرمایشی سریع‌تر رخ می‌دهد
• نیاز به سرویس دوره‌ای زودتر احساس می‌شود
• استفاده از سختی‌گیر یا فیلتر رسوب‌گیر توصیه می‌شود

شناخت این شرایط کمک می‌کند کاربران پیشگیرانه عمل کنند و قبل از افت فشار آب گرم یا آسیب به مبدل، سرویس و جرم‌گیری را انجام دهند.

ارتباط رسوب آبگرمکن با جرم‌گرفتگی رادیاتور شوفاژ

رسوب فقط داخل آبگرمکن دیواری تشکیل نمی‌شود؛ املاح موجود در آب می‌توانند به‌مرور داخل رادیاتورهای شوفاژ هم جمع شوند. این اتفاق باعث می‌شود بعضی قسمت‌های رادیاتور سرد بماند، گرمایش خانه یکنواخت نباشد و راندمان کل سیستم کاهش پیدا کند. در چنین شرایطی، علاوه بر جرم‌گیری آبگرمکن، شستشو و جرم‌گیری رادیاتور شوفاژ هم می‌تواند به بهبود عملکرد سیستم گرمایشی کمک زیادی کند.

نشانه‌های نیاز به جرم‌گیری آبگرمکن دیواری

اگر آبگرمکن دیواری دچار رسوب شده باشد، معمولاً قبل از خرابی جدی با چند علامت هشداردهنده خودش را نشان می‌دهد. توجه به این نشانه‌ها کمک می‌کند زودتر برای سرویس و جرم‌گیری اقدام کنید و از آسیب به مبدل و قطعات داخلی جلوگیری شود.

• فشار آب گرم کمتر از آب سرد است: رسوب داخل مبدل حرارتی مسیر عبور آب گرم را تنگ می‌کند. در نتیجه وقتی شیر آب گرم را باز می‌کنید، فشار آن نسبت به آب سرد کمتر است.
• آب به‌صورت نوسانی گرم و سرد می‌شود: جرم‌گرفتگی باعث می‌شود انتقال حرارت یکنواخت نباشد. دستگاه مدام روشن و خاموش می‌شود و دمای آب ثابت نمی‌ماند.
• صدای غیرعادی از آبگرمکن شنیده می‌شود: صداهایی مثل تق‌تق، قل‌قل یا جوشیدن آب می‌تواند به‌دلیل تجمع رسوب روی مبدل و داغ شدن بیش از حد آن باشد.
• مصرف گاز بدون دلیل بالا رفته است: وقتی مبدل پوشیده از رسوب باشد، برای گرم کردن آب زمان بیشتری لازم است. این یعنی شعله مدت طولانی‌تری روشن می‌ماند و مصرف گاز افزایش پیدا می‌کند.
• بوی سوختگی خفیف احساس می‌شود: تجمع جرم و داغ شدن بیش از حد برخی قسمت‌ها ممکن است باعث ایجاد بوی غیرعادی شود که نشانه فشار بیش از حد به دستگاه است.

دیدن یک یا چند مورد از این علائم یعنی وقت آن رسیده که آبگرمکن دیواری را بررسی و در صورت نیاز جرم‌گیری کنید، قبل از اینکه مشکل به خرابی‌های پرهزینه‌تر منجر شود.

هر چند وقت یک‌بار باید آبگرمکن دیواری را جرم‌گیری کنیم؟

زمان مناسب برای جرم‌گیری آبگرمکن دیواری عدد ثابتی برای همه خانه‌ها نیست و به شرایط مصرف و کیفیت آب بستگی دارد. اگر این بازه را درست تنظیم کنید، هم از افت فشار آب گرم جلوگیری می‌شود و هم عمر مبدل و قطعات داخلی بیشتر خواهد شد.

چه عواملی فاصله جرم‌گیری را تعیین می‌کنند؟

• سختی آب منطقه: هرچه میزان املاحی مثل کلسیم و منیزیم در آب بیشتر باشد، رسوب سریع‌تر تشکیل می‌شود. در مناطق با آب سخت، ممکن است دستگاه زودتر دچار افت فشار و کاهش راندمان شود و نیاز به سرویس زودتر احساس شود.
•  میزان مصرف آب گرم: در خانه‌هایی که مصرف آب گرم بالاست (خانوار پرجمعیت یا استفاده زیاد از حمام و ظرف‌شویی)، آب بیشتری از مبدل عبور می‌کند و در نتیجه املاح بیشتری هم باقی می‌ماند. این موضوع باعث می‌شود جرم‌گیری در بازه‌های کوتاه‌تری لازم شود.
• میانگین پیشنهادی برای بیشتر خانه‌ها: در شرایط معمول، توصیه می‌شود هر ۶ ماه تا یک سال یک‌بار آبگرمکن دیواری بررسی و در صورت نیاز جرم‌گیری شود. اگر علائمی مثل کم شدن فشار آب گرم یا نوسان دما زودتر ظاهر شد، نباید تا موعد سرویس بعدی صبر کرد.

تفاوت سرویس دوره‌ای و جرم‌گیری کامل

خیلی‌ها این دو مورد را یکی می‌دانند، در حالی که فرق دارند:

سرویس دوره‌ای یک بررسی کلی برای اطمینان از عملکرد درست دستگاه است و معمولاً شامل:

• تمیز کردن مشعل
• بررسی دودکش و مسیر تخلیه
• کنترل نشتی‌ها
• تنظیم شعله

در این مرحله ممکن است هنوز نیازی به باز کردن مبدل و جرم‌گیری عمیق نباشد.

جرم‌گیری کامل زمانی انجام می‌شود که رسوب داخل مبدل حرارتی جمع شده و روی فشار و دمای آب تأثیر گذاشته است. در این حالت:

• مبدل شستشو داده می‌شود
• رسوبات آهکی حل و تخلیه می‌شوند
• راندمان انتقال حرارت به حالت طبیعی برمی‌گردد

به‌طور خلاصه، سرویس دوره‌ای برای پیشگیری است و جرم‌گیری کامل برای زمانی که رسوب واقعاً عملکرد دستگاه را مختل کرده. ترکیب این دو کار به‌صورت منظم، بهترین راه برای جلوگیری از خرابی‌های پرهزینه آبگرمکن دیواری است.

وسایل مورد نیاز برای جرم‌گیری آبگرمکن دیواری

قبل از شروع کار، بهتر است تمام ابزار و وسایل لازم را آماده کنید تا در حین انجام جرم‌گیری وقفه‌ای ایجاد نشود. استفاده از ابزار مناسب هم کار را راحت‌تر می‌کند و هم احتمال آسیب به قطعات را کاهش می‌دهد.

لیست وسایل مورد نیاز:

سرکه سفید یا محلول جرم‌گیر مخصوص برای حل کردن رسوبات آهکی داخل مبدل استفاده می‌شود. محلول‌های مخصوص معمولاً قوی‌تر از سرکه عمل می‌کنند.

1. آچار فرانسه برای باز و بسته کردن اتصالات آب و قطعات فلزی کاربرد دارد.
2. شلنگ کوتاه برای هدایت محلول جرم‌گیر یا تخلیه آب و رسوبات از مبدل استفاده می‌شود.
3. ظرف پلاستیکی جهت جمع‌آوری محلول استفاده‌شده و رسوبات خارج‌شده از دستگاه.
4. دستکش برای محافظت از پوست دست در برابر محلول‌های جرم‌گیر و لبه‌های تیز قطعات.
5. پیچ‌گوشتی برای باز کردن قاب یا برخی پیچ‌های نگهدارنده قطعات.

نکته مهم:
از جوهر نمک (اسید کلریدریک) برای جرم‌گیری استفاده نکنید. این ماده بسیار خورنده است و می‌تواند باعث سوراخ شدن مبدل، آسیب به اتصالات و حتی ایجاد نشتی‌های خطرناک شود.

 نکات ایمنی قبل از شروع جرم‌گیری

جرم‌گیری آبگرمکن دیواری با وجود اینکه یک کار سرویس خانگی محسوب می‌شود، اما به دلیل سروکار داشتن با گاز، آب داغ و قطعات فلزی، حتماً باید با رعایت نکات ایمنی انجام شود.

• بستن گاز: قبل از هر کاری، شیر گاز ورودی به آبگرمکن را کاملاً ببندید تا از هرگونه خطر نشت گاز جلوگیری شود.
• قطع آب ورودی: شیر آب سرد ورودی به دستگاه را ببندید تا هنگام باز کردن اتصالات، آب به بیرون نریزد.
• سرد شدن کامل دستگاه: اگر آبگرمکن تازه کار کرده، صبر کنید تا مبدل و قطعات داخلی کاملاً خنک شوند. تماس با قطعات داغ می‌تواند باعث سوختگی شود.
• باز نکردن قطعات حساس در صورت نداشتن تجربه: بخش‌هایی مثل مجموعه گاز، برد الکترونیکی یا سنسورها قطعات حساسی هستند. اگر آشنایی فنی ندارید، باز کردن این قسمت‌ها می‌تواند باعث خرابی جدی یا خطر ایمنی شود. در این شرایط بهتر است از سرویس‌کار مجاز کمک بگیرید.

رعایت این نکات ساده باعث می‌شود فرآیند جرم‌گیری ایمن‌تر انجام شود و از خسارت‌های احتمالی جلوگیری گردد.

آموزش مرحله‌به‌مرحله جرم‌گیری آبگرمکن دیواری

جرم‌گیری آبگرمکن دیواری اگر با رعایت نکات ایمنی انجام شود، می‌تواند عمر دستگاه را افزایش دهد و عملکرد آن را به حالت اولیه بازگرداند. در ادامه، مراحل ساده و قابل‌فهم برای کاربر خانگی آورده شده است.

مرحله ۱: قطع آب و گاز

قبل از هر کاری، شیر آب سرد ورودی و شیر گاز دستگاه را ببندید. این کار باعث می‌شود در حین باز کردن اتصالات و مبدل، آب و گاز به بیرون نریزد و از هرگونه خطر سوختگی یا نشت گاز جلوگیری شود.
بهتر است یک شلنگ کوتاه و ظرف پلاستیکی آماده داشته باشید تا آب باقیمانده در دستگاه به راحتی تخلیه شود.

مرحله ۲: باز کردن مبدل حرارتی

مبدل حرارتی قلب آبگرمکن دیواری است و محلی است که بیشترین رسوب در آن جمع می‌شود.

ابتدا قاب محافظ دستگاه را باز کنید.

پیچ‌ها و اتصالات مربوط به مبدل را با آچار فرانسه یا ابزار مناسب باز کنید.
هشدار: برخی مدل‌ها دارای قطعات حساس یا مدارهای الکترونیکی نزدیک مبدل هستند. اگر تجربه فنی ندارید، فقط مبدل و اتصالات ساده را باز کنید و از سرویس‌کار مجاز کمک بگیرید.

مرحله ۳: شست‌وشوی مبدل با سرکه یا محلول جرم‌گیر

مبدل را داخل ظرف پلاستیکی قرار دهید و با سرکه سفید یا محلول جرم‌گیر مخصوص پر کنید.

اجازه دهید محلول ۳۰ تا ۶۰ دقیقه داخل مبدل باقی بماند تا رسوبات آهکی حل شوند.

در طول فرآیند می‌توانید با تکان دادن یا چرخاندن مبدل، سرعت پاک شدن رسوب را افزایش دهید.

نشانه تمیز شدن: آب خروجی شفاف شده و لایه سفید آهکی از سطح مبدل جدا می‌شود.

مرحله ۴: آبکشی و بستن مجدد قطعات

پس از حل شدن رسوب، مبدل را با آب تمیز شست‌وشو دهید تا محلول جرم‌گیر و رسوبات باقی‌مانده کاملاً خارج شوند.

مبدل را سر جای خود قرار دهید و اتصالات و پیچ‌ها را به آرامی و محکم ببندید.

مطمئن شوید هیچ نشتی در مسیر آب یا اتصالات وجود ندارد.

مرحله ۵: تست نهایی دستگاه

شیر گاز و آب را باز کنید و دستگاه را روشن کنید.

بررسی کنید که هیچ نشتی آب یا گاز وجود نداشته باشد.

فشار و دمای آب گرم را تست کنید تا مطمئن شوید عملکرد دستگاه به حالت طبیعی برگشته است.

اگر همه چیز درست بود، قاب دستگاه را ببندید و دستگاه آماده استفاده است.

این روش ساده و مرحله‌به‌مرحله به شما کمک می‌کند بدون آسیب رساندن به قطعات، جرم‌گیری آبگرمکن دیواری را به صورت ایمن و موثر انجام دهید.

جرم‌گیری آبگرمکن دیواری با سرکه بهتر است یا محلول آماده؟

برای جرم‌گیری آبگرمکن دیواری، دو گزینه رایج وجود دارد: سرکه سفید خانگی و محلول جرم‌گیر مخصوص. هرکدام مزایا و محدودیت‌های خود را دارند:

سرکه سفید

• ارزان و در دسترس
• مناسب برای رسوبات سبک یا نگهداری دوره‌ای
• قدرت حل‌کنندگی کمتر و نیاز به زمان طولانی‌تر برای رسوب‌های سخت

محلول آماده جرم‌گیر

• قدرت حل‌کنندگی بالا و سریع‌تر
• مناسب برای رسوبات سنگین و آب سخت
• گران‌تر از سرکه و نیازمند دقت در استفاده برای جلوگیری از آسیب به قطعات

نکته: برای هر دو روش، رعایت دستورالعمل سازنده و نکات ایمنی الزامی است تا به مبدل یا اتصالات آسیبی وارد نشود.

اشتباهات رایج در جرم‌گیری آبگرمکن دیواری

بسیاری از کاربران هنگام جرم‌گیری دچار اشتباهاتی می‌شوند که می‌تواند باعث خرابی دستگاه یا خطرات ایمنی شود. مهم‌ترین اشتباهات شامل موارد زیر است:

• استفاده از جوهر نمک: اسید کلریدریک بسیار خورنده است و می‌تواند مبدل و اتصالات را سوراخ کرده یا آسیب جدی به دستگاه وارد کند.
• جرم‌گیری بدون قطع گاز: باز کردن دستگاه در حالی که گاز روشن است، خطر نشت و انفجار ایجاد می‌کند.
• باز کردن بیش از حد قطعات: باز کردن قطعات الکترونیکی یا پیچیده بدون دانش فنی می‌تواند باعث خرابی دائمی یا عدم عملکرد صحیح آبگرمکن شود.
• بی‌توجهی به نشتی بعد از بستن: پس از پایان جرم‌گیری، کنترل اتصالات و تست نشتی بسیار مهم است. حتی یک نشتی کوچک می‌تواند باعث هدر رفتن آب یا آسیب به قطعات شود.

رعایت این نکات و انتخاب روش مناسب جرم‌گیری، هم ایمنی کاربر را حفظ می‌کند و هم عمر و راندمان آبگرمکن دیواری را افزایش می‌دهد.

چه زمانی جرم‌گیری را به تعمیرکار بسپاریم؟

گاهی اوقات انجام جرم‌گیری آبگرمکن دیواری در خانه مناسب نیست و بهتر است از تعمیرکار مجاز کمک بگیرید. شرایطی که نیاز به کمک حرفه‌ای دارند شامل موارد زیر است:

آبگرمکن قدیمی

دستگاه‌های قدیمی ممکن است قطعات فرسوده یا حساس داشته باشند که باز کردن آن‌ها بدون تجربه فنی باعث خرابی می‌شود.

نشتی گاز یا آب

اگر مشاهده کردید که دستگاه دچار نشتی گاز یا آب است، هرگونه باز کردن مبدل یا اتصالات خطرناک خواهد بود و باید سرویس‌کار اقدام کند.

تجربه نداشتن کاربر

اگر با ابزار و قطعات داخلی آبگرمکن آشنا نیستید، باز کردن بیش از حد یا اشتباه در اتصال قطعات می‌تواند منجر به آسیب جدی یا خطرات ایمنی شود.

رسوب شدید

وقتی رسوب داخل مبدل یا لوله‌ها بسیار زیاد است، نیاز به محلول‌های قوی یا ابزار مخصوص دارد که برای استفاده خانگی مناسب نیست.

جمع‌بندی

جرم‌گیری منظم آبگرمکن دیواری یکی از ساده‌ترین و مؤثرترین روش‌ها برای حفظ عملکرد بهینه و افزایش عمر دستگاه است. با انجام جرم‌گیری، فشار و دمای آب گرم به حالت طبیعی بازمی‌گردد، مصرف گاز کاهش می‌یابد و راندمان دستگاه افزایش پیدا می‌کند. حتی اگر مشکلات واضحی مشاهده نمی‌کنید، بررسی دوره‌ای و سرویس مرتب دستگاه باعث پیشگیری از خرابی‌های پرهزینه می‌شود. برای مواردی مانند رسوب شدید، نشتی گاز یا آب، یا دستگاه‌های قدیمی، بهترین راه اطمینان از عملکرد و ایمنی، استفاده از خدمات تعمیرکار مجاز یا نمایندگی بوتان است.

سوالات متداول درباره جرم‌گیری آبگرمکن دیواری (FAQ)

1. آیا جرم‌گیری باعث افزایش فشار آب می‌شود؟

بله، رسوب داخل مبدل و مسیر عبور آب فشار آب گرم را کاهش می‌دهد. با جرم‌گیری، مسیر آزاد شده و فشار آب به حالت طبیعی بازمی‌گردد.

2. آیا جرم‌گیری به آبگرمکن آسیب می‌زند؟

اگر مراحل کار به درستی و با رعایت نکات ایمنی انجام شود، نه. استفاده از محلول مناسب و ابزار استاندارد ضروری است و باز کردن قطعات حساس بدون تجربه می‌تواند آسیب‌زا باشد.

3. هزینه جرم‌گیری چقدر است؟

هزینه به نوع و مدل آبگرمکن، میزان رسوب و اینکه خودتان انجام دهید یا تعمیرکار بستگی دارد. معمولاً سرویس توسط تعمیرکار در حدود ۲۰۰ تا ۵۰۰ هزار تومان متغیر است.

4. آیا بدون باز کردن دستگاه هم می‌شود جرم‌گیری کرد؟

در صورت رسوب سبک، می‌توان با شستشوی مسیر آب و محلول جرم‌گیر به‌صورت سطحی اقدام کرد، اما برای رسوبات شدید و آب سخت، باز کردن مبدل و شستشوی کامل لازم است.

5. چه زمانی بهتر است جرم‌گیری را به تعمیرکار بسپاریم؟

در صورت مشاهده رسوب شدید، نشتی آب یا گاز، دستگاه قدیمی یا نداشتن تجربه فنی، سپردن کار به تعمیرکار مجاز یا نمایندگی بوتان، ایمن‌ترین و مطمئن‌ترین گزینه است.